Hoe verdampingskoeling in het hooggebergte een dodelijk gevaar wordt

Waarom verdampingskoeling op grote hoogte kan leiden tot acute hypothermie

Het menselijk lichaam is in staat tot verbazingwekkende prestaties. Het is een van de weinige organismen ter wereld die kunnen zweten en zo hun lichaamstemperatuur kunnen reguleren.

Als we zweten, geeft ons lichaam water af dat op de huid verdampt. Om over te gaan naar de gasvormige toestand, moeten de bindingen tussen watermoleculen door thermische energie worden verbroken. Daarbij wordt warmte onttrokken aan de omgeving – aan onze huid en aan de lucht om ons heen. Dit zorgt voor verdampingskoeling, die ons afkoelt bij hoge temperaturen en intensieve fysieke activiteit en oververhitting voorkomt.

Maar dit mechanisme – hoe ingenieus en onmisbaar het ook is om te overleven – wordt in het hooggebergte al snel een levensgevaar.

Lagere luchtdruk met elke meter hoogte

Dat komt doordat met elke meter hoogte niet alleen de temperatuur daalt, maar ook de luchtdruk afneemt – met ongeveer 1 hPa per 8 meter hoogte. De lucht wordt ijler. Daar zijn twee belangrijke redenen voor: ten eerste trekt de zwaartekracht van de aarde de meeste luchtdeeltjes naar beneden, waardoor ze zich dicht bij de grond concentreren. Ten tweede is er op grote hoogte minder lucht boven je die het gewicht naar beneden kan drukken.

Het resultaat: op grote hoogte zitten er minder luchtdeeltjes in elke liter lucht dan op zeeniveau. Daarom is ademhalen in de hoge bergen moeilijker. Bij elke ademhaling heb je minder zuurstofmoleculen tot je beschikking.

Maar er speelt nog een ander effect mee: water verandert sneller in gas. Op 4.000 meter boven zeeniveau ligt het kookpunt bijvoorbeeld op 87 °C; op 6.000 meter boven zeeniveau is dat al gedaald tot 80 °C; en op de top van de Mount Everest, op 8.850 meter boven zeeniveau, is het zelfs maar 71 °C. Met andere woorden: water heeft minder energie nodig om in gas te veranderen. Dit komt doordat een lagere luchtdruk en een lagere luchtdichtheid betekenen dat er minder luchtmoleculen op de watermoleculen drukken, die anders de opstijgende watermoleculen zouden tegenhouden. Daardoor kan het makkelijker in gas veranderen.

Mount Everest – 8848,86 meter boven zeeniveau

Hoe verdampingskoeling je binnen enkele minuten kan afkoelen

Maar dit betekent geenszins dat je het minder koud zult hebben omdat verdamping minder energie kost. Het tegenovergestelde is waar: in hoge bergen boven de 2.500 meter kan een gevaarlijk effect je in een oogwenk doen afkoelen. Dit komt doordat het vocht uit doorweekte kleding op die hoogtes veel sneller verdampt, waardoor in korte tijd een gevaarlijk grote hoeveelheid kou vrijkomt. Het natuurlijke ‘airconditioningsysteem’ van je lichaam, om het zo maar te zeggen, reageert te heftig. In plaats van je tijdens fysieke activiteit lichtjes af te koelen, brengt het vocht dat je lichaam afgeeft je nu in gevaar voor een acute onderkoeling.

Je hebt vaak maar een paar minuten

Door de snelle verdamping en het aanzienlijke warmteverlies dat daarbij optreedt, kan levensbedreigende onderkoeling zelfs in de zomer optreden bij zeer milde temperaturen tussen de 10 en 15 °C op hoogtes van 4.000 tot 6.000 meter boven zeeniveau, al na minder dan 30 minuten in natte kleding; na uiterlijk twee uur is er vrijwel geen kans meer dat je levend wordt gered. Omdat de temperaturen op grote hoogte vaak rond of ver onder het vriespunt liggen, dalen je overlevingskansen drastisch: met door zweet doordrenkte kleding die zijn isolerende eigenschappen heeft verloren, heb je vaak hooguit 5–15 minuten voordat je lichaamstemperatuur daalt tot een levensbedreigend niveau; de dood door onderkoeling treedt vaak binnen minder dan een uur in – een te korte tijd voor reddingsteams om je te bereiken, zelfs bij goed weer.

Wind op grote hoogte en droge lucht verergeren het warmteverlies

Warmteverlies wordt verergerd door andere weersomstandigheden in het hooggebergte, met name door de sterke hooggebergtewinden die het hele jaar door waaien – op bergtoppen regelmatig harder dan 75 km/u – en door de extreem droge lucht, met een luchtvochtigheid die vaak slechts 20%–30% bedraagt (vergeleken met het Duitse jaargemiddelde van 75%–80%). De droge lucht onttrekt een gevaarlijk grote hoeveelheid vocht aan je lichaam en bevordert (buitensporig) snelle verdamping; sterke winden ontdoen je lichaam van de warme lucht eromheen. Beide verschijnselen zorgen ervoor dat je nog sneller afkoelt.

Hoe je jezelf kunt beschermen tegen warmteverlies door verdampingskoeling en onderkoeling

De omstandigheden in het hooggebergte vereisen dat je je kleding zorgvuldig kiest en aanpast aan de extreme weersomstandigheden in hoogalpiene gebieden. Vooral op extreme hoogtes van 4.000 meter en hoger moet je daarom altijd een warm donsjack met een waterdichte buitenlaag in je rugzak hebben – ongeacht het seizoen – om je betrouwbaar warm te houden bij temperaturen die ver onder het vriespunt liggen.

Goede kleding begint echter met de juiste basis- en tussenlagen. Terwijl synthetische basis- en tussenlagen in de Europese Alpen meestal slechts een kwestie van comfort zijn, kunnen ze op hoogtes van 4.000 meter boven zeeniveau en hoger al snel levensgevaarlijk zijn. Zelfs een dunne basis- of tussenlaag van merinowol bereikt op zulke hoogtes zijn grenzen. Dit komt doordat geen van beide materialen het enorme warmteverlies, veroorzaakt door de sterke verdampingskoeling op grote hoogte, voldoende kan compenseren.

Daarom heb je een materiaal nodig dat is ontworpen om verdampingskoeling in hoogalpiene omstandigheden tot een minimum te beperken: yakwol.

Into thin air

Hoe het ademend vermogen van yakwol afkoeling door verdamping voorkomt

Het belangrijkste voordeel is het grote ademvolume. Yakwol is de meest ademende wol ter wereld en tot wel 66% beter ademend dan merinowol. Het beschermt je beter tegen onderkoeling door verdampingskoeling in het hooggebergte dan welk ander materiaal dan ook – niet ondanks, maar juist dankzij dit hoge ademend vermogen.

Yakwol zorgt ervoor dat je minder snel afkoelt door verdamping, doordat het vocht direct van je lichaam wordt afgevoerd. Yakwol doet dit beter dan welke andere wolsoort dan ook. Daardoor vindt de afkoeling door verdamping plaats op de buitenste laag van de wol in plaats van direct op je huid, waar de binnenste yakvezels isoleren en dit effect verminderen. Dit mechanisme beperkt het warmteverlies door verdamping effectiever dan welk ander materiaal dan ook, waardoor je betrouwbaar beschermd wordt tegen afkoeling na fysiek zware beklimmingen.

Waarom onze basis- en tussenlagen de beste keuze zijn om warmteverlies door verdampingskoeling in het hooggebergte te verminderen

Onze functionele kleding is de enige outdoorkleding ter wereld die volledig van yakwol is gemaakt. Terwijl onze concurrenten merinowol of synthetische vezels gebruiken – die onvoldoende bescherming bieden tegen verdampingskoeling op grote hoogte – is onze functionele kleding, gemaakt van pure yakwol, ontworpen voor omgevingen op grote hoogte en beschermt hij je zelfs onder de meest ongunstige omstandigheden. Zelfs in vergelijking met een merino-yak-mix biedt onze functionele kleding van 100% onbehandelde yakwol aanzienlijk betere bescherming tegen levensbedreigende onderkoeling.

The Power of the Himalaya

We gebruiken voor onze sportkleding ook een zwaarder breisel (dat dankzij het hogere ademend vermogen vocht net zo effectief reguleert).

Dit helpt je om je tegen onderkoeling te beschermen om drie redenen: ten eerste kan een zwaardere stof meer vocht opnemen voordat deze volledig verzadigd raakt en zijn isolerende vermogen verliest.

Bovendien vormt ons zwaardere breiwerk een extra dikke barrière tegen verdampingskoeling. Wanneer onze basis- en tussenlagen vocht naar buiten afvoeren, ontstaan er meer fijne luchtzakjes tussen de bron van verdampingskoeling en je lichaam. Deze isoleren tegen de kou en beschermen je tegen onderkoeling.

Ten slotte zijn yakhaarvezels, in tegenstelling tot merinowol of polyamidevezels, van binnen hol en bieden ze tot wel 40% betere isolatie tegen de kou dan merinowol. De barrière tussen de plek waar verdampingskoeling plaatsvindt en je lichaam is daardoor niet alleen extra dik, maar ook bijzonder effectief.

Deze eigenschappen maken onze basis- en tussenlagen, mutsen en sjaals van yakwol tot de beste metgezellen in het hooggebergte, die je zelfs op hoogtes van meer dan 6.000 meter boven zeeniveau betrouwbaar beschermen tegen onderkoeling door verdamping.