Waarom mensen in de woestijn doodvriezen

De meest voorkomende doodsoorzaak in de woestijn

Als mensen aan de woestijn denken, denken ze aan extreme droogte en hitte — aan meedogenloze zon, zonder ook maar een beetje schaduw in zicht. In de woestijn — in ieder geval in de dorre woestijnen die bij ons klassieke beeld passen — heersen extreem hoge temperaturen, waardoor de onvoorbereide globetrotter binnen enkele uren sterft aan hitte-uitputting.

Het lijkt logisch om te concluderen dat de meest voorkomende doodsoorzaak in de woestijn een zonnesteek of uitdroging is en dus direct te wijten is aan de hoge temperaturen.

Maar niets is minder waar: de meest voorkomende doodsoorzaak in dorre woestijnen is geen hitteberoerte, maar blootstelling aan de kou. Dood door bevriezing. In de woestijn. Ja, het is mogelijk – en schokkend genoeg is het eigenlijk een heel veelvoorkomend verschijnsel. We leggen uit waarom dit zo is en wat je kunt doen om jezelf hiertegen te beschermen.

Waarom het in de woestijn extreem koud kan worden

Overdag loopt de temperatuur in de woestijn regelmatig op tot boven de 45 °C; in de zomer stijgen de piektemperaturen vaak boven de 50 °C. Op veel plekken komt deze hitte doordat woestijnen dicht bij de evenaar liggen, waar de zonnestralen bijzonder intens zijn. Door de droogte is er ook geen vegetatie die verkoelende schaduw biedt of een deel van de warmte absorbeert.

Bescherming tegen de kou in de heetste klimaten ter wereld. Ja, we menen het serieus.

Maar de hitte duurt niet lang. Zodra de zon achter de horizon verdwijnt, begint de woestijn heel snel af te koelen. Daar zijn verschillende redenen voor:

• Het woestijnzand geleidt warmte heel slecht. Omdat er lucht tussen de zandkorrels zit – wat de warmteoverdracht belemmert – warmt woestijnzand overdag slechts oppervlakkig op en geeft het ’s nachts daardoor heel snel zijn warmte weer af.
• Door de extreme droogte is de luchtvochtigheid erg laag. Droge lucht houdt warmte heel slecht vast en koelt daarom sneller af dan vochtige lucht.
• Overdag verwarmt de zon de grond. Zodra de zon ondergaat, straalt de aarde deze warmte direct als infraroodstraling de koude ruimte in. Door de extreme temperaturen vormen zich in de woestijn bijna nooit wolken. De nachtelijke hemel is helder en bezaaid met sterren. Daardoor is er geen beschermende deken die de warmte vasthoudt; die ontsnapt bijna ongehinderd de ruimte in.
• Ten slotte is er geen vegetatie of water om de warmte lang vast te houden. Sterke winden maken dit vaak nog erger, omdat er maar weinig natuurlijke obstakels zijn die ze kunnen afremmen of tegenhouden.

Om deze redenen dalen de temperaturen in de woestijn ’s nachts vaak binnen een paar uur met 20–30 °C – en in de meest extreme gebieden zelfs met wel 40 °C – ten opzichte van de dagelijkse piek. In de winter dalen de nachttemperaturen vaak tot het vriespunt of liggen ze daar maar net boven. Zonder warme kleding loop je een groot risico op overlijden door onderkoeling.

Maar zelfs in de zomer, wanneer de nachttemperaturen rond de 15–25 °C blijven, is de dood door onderkoeling nooit ver weg.

Trotseert de hitte – De Bactrische kameel

Waarom je lichaam je niet meer op zijn eentje kan beschermen

Als je wordt blootgesteld aan extreme hitte, schroeft je lichaam de warmteproductie meteen terug tot een minimum om oververhitting te voorkomen. Extreme hitte stelt je lichaam voor grote uitdagingen. De bloedvaten in je huid verwijden zich terwijl je lichaam probeert de temperatuur te verlagen door middel van verdamping. Daardoor moet het hart sneller pompen, want door de verwijdde bloedvaten in de huid is er minder bloed en zuurstof beschikbaar voor de binnenste organen. Dit leidt tot uitputting, duizeligheid en vermoeidheid. Daar komt nog eens een aanzienlijk vochtverlies bij dat het lichaam moet compenseren. Kortom: ons lichaam zit aan de grenzen van zijn uithoudingsvermogen. Het probeert met alle macht een fatale hitteberoerte te voorkomen.

Als dat lukt, doemt er een tweede gevaar op – een gevaar waar ons lichaam niet meer op is voorbereid: de kou.

Hoewel ons lichaam heel goed in staat is om bij hitte snel zijn warmteproductie te verminderen, kan het dit proces niet even gemakkelijk weer omkeren. Het heeft tijd nodig. Maar omdat de woestijn zo snel afkoelt, heeft het die tijd niet. Er begint een race tegen de klok. Een gezond, uitgerust lichaam zou zich bij temperaturen van 15–25 °C goed kunnen beschermen.

Maar na een dag bij meer dan 45 °C is je lichaam ernstig verzwakt. Daar komt nog de wind bij, waardoor temperaturen van 15–25 °C meer aanvoelen als 10 °C. Na een tijdje begin je te rillen. Dit is de manier waarop je lichaam probeert zichzelf op te warmen. Je krult je op om de kou even te verdragen – maar dan, in een oogwenk, val je van uitputting in slaap en word je nooit meer wakker. ’s Nachts sterf je aan onderkoeling zonder dat je het doorhebt.

De Gobiwoestijn – de thuisbasis van de Bactrische kameel

Hoe je jezelf tegen hitte en kou in de woestijn kunt beschermen

Om deze redenen verschillen onze aanbevelingen voor de woestijn niet veel van die voor het hooggebergte. Vanwege het unieke vermogen om zowel extreem hoge als zeer lage temperaturen te weerstaan, is kamelenwol de betere keuze voor de woestijn.

1. Een ademende basislaag en ademende onderkleding

Ons lichtgewicht T-shirt van kamelenwol isoleert je lichaam effectief tegen externe warmte, voert zweet en overtollige warmte snel af en reguleert je temperatuur door middel van verdampingskoeling. Het beschermt je ook tegen UV-straling (UPF 40+) en onaangename geurtjes. Onze shorts en beha’s van yakwol zijn ideaal als ondergoed. Ze reguleren vocht effectiever dan kamelenwol, dus hun hogere thermische prestaties doen er niet toe op het kleine stukje huid dat ze bedekken.

2. Een ademend, dunne tussenlaagje

Voor bescherming tegen de zon en voor luchtcirculatie raden we een ademende, dunne tussenlaag aan die je lichaam beschermt tegen fel zonlicht, terwijl er genoeg lucht kan stromen zodat de warmte die je basislaag afgeeft naar buiten kan ontsnappen. Een lichtgewicht shirt van 100% fijne merinowol, zoals een exemplaar van ons partnerbedrijf Rocky Mountain Shirt Company, in een lichte kleur zoals wit of beige, is ideaal.

3. De buitenjas in je rugzak: een warme, isolerende jas

In de woestijn heb je geen bescherming tegen regen nodig. In plaats daarvan moet je buitenjas een superwarme tussenlaag zijn die extra warmte en isolatie biedt. Je kunt hem ’s nachts gewoon aantrekken en overdag gemakkelijk in je rugzak opbergen.

Van de lente tot en met de herfst raden we onze middelzware vesten en halfzips aan, gemaakt van 100% kamelenwol. Deze houden je lekker warm tijdens koude woestijnnachten en beschermen je betrouwbaar tegen onderkoeling.

In de winter, zelfs in de woestijn, moet je je warm kleden en kiezen voor ons zware vest van 100% yakwol voor effectieve bescherming tegen temperaturen rond het vriespunt. Onthoud: door de hoge temperaturen overdag zal de gevoelstemperatuur voor jou 0 °C warmer aanvoelen dan -10 °C.

4. Mutsen en sjaals

Op koelere nachten, wanneer je lichaam zelf niet meer genoeg warmte kan produceren, raden we je aan – afhankelijk van de temperatuur en hoe gevoelig je bent voor de kou – een lichtgewicht muts en een lichte buisvormige sjaal te dragen om je hoofd en nek te beschermen tegen de kou door de gevoelstemperatuur. Onze lichtgewicht mutsen en buisvormige sjaals van 100% kamelenwol zijn hier perfect voor.

In de winter kan het zelfs nodig zijn om een warme muts en een warme sjaal te dragen. Ook hiervoor ben je perfect uitgerust met onze dikke muts en dikke buisvormige sjaal van 100% kamelenwol.

5. Andere tips

Een eenvoudige reddingsdeken is altijd handig om in je rugzak te hebben – zelfs in de woestijn.

Zorg er ook voor dat je voldoende bescherming tegen de zon op je hoofd hebt. We raden een lichtgewicht bevervilt hoed aan met een brede rand, zodat ook je gezicht en je nek beschermd worden tegen de zon. Bevervilt houdt UV-straling beter tegen en isoleert beter tegen hitte dan stro.

Trouwens: een zonnesteek is niet eens de tweede doodsoorzaak in de woestijn. Na overlijden door onderkoeling is verdrinking de tweede doodsoorzaak in de woestijn. Dat komt doordat als het eenmaal regent, het water nauwelijks kan wegsijpelen en in plaats daarvan in plotselinge stortvloeden door de vallei raast.

Overnacht daarom in de woestijn altijd alleen op goed zichtbare hooggelegen plekken, nooit in smalle valleien of opgedroogde rivierbeddingen, ook al lijken die beschutting te bieden tegen de ijskoude wind. Houd ook altijd de weersvoorspelling in de gaten – zelfs in afgelegen gebieden stroomopwaarts.